شیعه

ミ ❤ اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم❤ ミ

شرحی بر جلوه های رفتاری امام خمینی (ره) با کودکان و نوجوانان (3)
 

بازی های تقلیدی کودکان

غریزه تقلید، یکی از غرایز نیرومند و ریشه دار در انسان است . به برکت وجود همین غریزه است که کودک بسیاری از رسوم زندگی، آداب معاشرت، غذا خوردن، لباس پوشیدن، طرز تکلم، ادای کلمات و جمله ها را از پدر و مادر و سایر معاشران فرا می گیرد و به کار می بندد .

چشم و گوش کودک چون دریچه ای باز است; می بیند و می شنود، ذهنش چون آینه است که هر چیزی در آن منعکس می شود با این تفاوت که آینه، عکس شئ را همیشه در خود نگه نمی دارد ولی ذهن کودک آن را در خود ضبط می کند . کودک حتی شیوه فکر مادر را نیز درک می کند و آنچه برداشت می نماید، ممکن است سازنده و یا ویرانگر باشد .

مادر می تواند با رفتار خود خصلت هایی هم چون امانت، صداقت، وفای به عهد و . . . را در کودک احیاء کند و یا آن ها را از میان ببرد .

انسان در تمام عمر، کم و بیش از دیگران تقلید می کند اما در سنین یک تا شش سالگی، بیش تر از این غریزه برخوردار است . کودک تا مدتی از مصالح و مفاسد واقعی امور چندان اطلاعی ندارد و نمی تواند برای کارهایش هدف های عاقلانه و درستی تعیین کند . در این مدت تمام توجهش به پدر و مادر و سایر معاشران است; اعمال و حرکت آن ها را مشاهده و از آنان تقلید می کند . تقلید خود به خود انجام می گیرد و احتیاجی به تذکر ندارد . (1)

کودک بعد از گذشتن از این مرحله درمی یابد که دنیای اطراف او بر خلاف باور اولیه اش - که می پنداشت دنیا قائم به ذات اوست - در روال عادی خود جریان دارد . او در این احساس درمی یابد که افراد موجود در محیط زندگی او، هر یک به ایفای نقش خاص خود سرگرم هستند . کودک با این دریافت، کنجکاو می شود تا نقش هر یک از آن ها را بررسی کرده و ویژگی های آن را دریابد، آن گاه موقعیت خود را در رابطه با محیط و افراد، سنجیده و نقشی جهت ایفا به عهده می گیرد . اجرای این نقش ها - آن چنان که در ابتدا تصور می نمود - چندان آسان نیست، بنابراین کودک باید آن ها را تجربه کند .

در این زمان کودک به تقلید نقش هایی که در باور او جای مستحکمی یافته اند مانند والدین، پدر بزرگ، مادر بزرگ، برادران، خواهران و دوستان می پردازد و از ایفای نقش آن ها، بزرگ ترین لذت و تجربه را به دست می آورد . کسب لذت برای او باعث تداوم تجربه می شود و این تجربه را به دنیای بازی خود منتقل می کند و به ایفای نقش های مورد علاقه خویش می پردازد . (2)

کودک از طریق بازی های تقلیدی، به تدریج خصوصیات و ویژگی های افراد مورد علاقه خویش را به درون افکنده و آن ها را جزئی از خصوصیات و ویژگی های خود می نماید . کودکان از طریق بازی های تقلیدی، یک سری مهارت های جدید را

کسب نموده و به اعصاب و عضلات خویش تسلط بیش تری پیدا می کند و از این طریق خودشان را برای زندگی آینده آماده می نمایند .

حضرت امام خمینی رحمه الله که دنیای کودکان را به خوبی درک می کرده اند، معمولا زمینه مناسبی را برای این گونه بازی ها فراهم می نموده اند .

عیسی جعفری نقل می کند: «زمانی که روزنامه برای امام می بردم، علی را هم می بردم . علی آن جا می ماند و به آقا می گفت: «آقا! حالا من می خواهم یک روضه بخوانم، حالا شما علی باش من آقا .» می رفت روی صندلی می نشست و بسم الله الرحمن الرحیم می گفت وحمدش را می خواند و بعد مشتش را گره می کرد و می گفت: من دولت تعیین می کنم، من توی دهن این دولت می زنم . استقلال آزادی جمهوری اسلامی » .

گاهی به آقا می گفت: «من دکترم، می خواهم معاینه ات کنم .» یک گوشی برمی داشت و می گذاشت روی قلب و سینه امام .» (3)

دکتر فاطمه طباطبایی نیز در این باره چنین می گوید:

«یک روز که همه دور هم در اتاق جمع بودیم، علی گفت: «من می شوم امام، مادر هم سخنرانی کند، آقا بشوند مردم .» علی از من خواست که سخنرانی کنم . من کمی صحبت کردم و بعد به آقا اشاره کرد که شعار بده، آقا همان طور که نشسته بودند، شعار دادند . علی گفت: «نه، نه باید بلند شوید، مردم که نشسته شعار نمی دهند!» بعد «آقا بلند شدند و شعار دادند .» (4)

عیسی جعفری در جای دیگر، درباره این گونه بازی ها نقل می کند:

«علی خیلی به امام علاقه داشت . در مقابل، آقا هم خیلی به ایشان علاقه مند بودند . روزی نبود که علی امام را نبیند . حتی وقتی که [امام] قبل از ظهر می خوابیدند، ما مواظب بودیم که مبادا [علی] برود و در بزند و آقا را از خواب بیدار کند . همیشه امام ساعت یک ربع به دوازده برای نماز بیدار می شدند و وضو می گرفتند . یک روز ساعت یک ربع به دوازده شده بود و ما دیدیم مثل این که امام هنوز بیدار نشده اند . گفتم: علی! مثل این که آقا بیدار نشده اند .» [علی] گفت: «برویم تو» گفتم: «نه » . هر چه گفتم، او اصرار می کرد برویم تو . خلاصه در را باز کردیم و دیدیم ایشان خوابیده اند . این بچه خودش را روی آقا انداخت و آقا را بیدار کردند . ایشان بدون این که کوچکترین حرفی بزنند یا تقلایی کنند بچه را بغل کردند و در آغوش گرفتند و بنا کردن به بوسیدنش .» (5)

عادت امام این بود که وسط دو نماز دراز می کشیدند و ورزش می کردند و پاهایشان را یک در میان بالا می بردند . علی هم می خواست همان کار را بکند، می خوابید و مثل امام پاهایش را بالا می گرفت . (6)

یکی از اشکال سازگاری های اجتماعی، تقلید است; این امر در زندگی تمام افراد به خصوص بچه ها معمول می باشد . چنانچه می دانیم آشنایی بچه ها به فرهنگ جامعه در سنین اولیه از راه تقلید از بزرگ ترها صورت می گیرد .

کودک، نخست از خویشتن تقلید می نماید، مانند این که وانمود می کندمی خواهد به زمین بخورد و یا یک چیز تخیلی را به دیگران می دهد . سپس زمانی فرا می رسد که با وانمود کردن این که روزنامه می خواند و یا سیگار می کشد، نقش دیگران را بازی می کند . بازی های تقلیدی که تا اندازه ای مستلزم همانندسازی با الگوهای مورد تقلید می باشند، می توانند یک وسیله ورزیده شدن برای شناخت و درک چشم اندازهای دیگران و یا سلاحی علیه خود محوری باشند .

تحول بازی های تقلیدی نشان می دهد که این بازی ها فرصتی را فراهم می آورد که تعدادی از صفات، بروز داده شوند . در این فرصت کودک همانند دیگران عمل کرده و سعی می کند رفتارهای آنان را تقلید نماید . (7)

از طریق تقلید این توانایی در کودک پدید می آید که بیش از پیش به تطابق رفتار خود با الگو بپردازد . کودک در بازی های تقلیدی خود در دوران دبستان بیش تر نقش مربیان و معلمان را در نظر دارد . او با تشکیل کلاس درس برای خود، سعی می کند تا آن چه را که مربی او انجام داده تجربه نماید . ایفای این تجربه عاملی مهم در تشکیل شخصیت کودک است، به طوری که می توان تا سال های سال نحوه رفتار معلم و مربی را که در بازی کودک انعکاس یافته، بر روی ساخت شخصیتی او به وضوح مشاهده کرد .

بنابراین توجه مربیان به چگونگی رفتار خود با کودک به ویژه در سنین پیش دبستانی و دبستانی از اهمیت و ارزش زیادی برخوردار است .

کودک در دوران دبستان به مرور با صاحبان مشاغل آشنا شده، و از نقش آن ها متاثر می شود و این اثر را در بازی خود منعکس می کند . پسران کارها و مشاغلی را تقلید می کنند که بیشتر مربوط به مردان است و دختران علاقه مندند که فعالیت های مربوط به مادران را تکرار کنند; مثلا پسرها دوست دارند که نقش پلیس، خلبان، معلم، راننده، مغازه دار و . . . را بازی کند در حالی که دختران ذوق فراوان دارند که در نقش مادر و پرستار کارهایی از قبیل آشپزی کردن، اطو زدن لباس، شست و شو، تمیز کردن خانه و . . . را به صورت بازی انجام دهند . لذا لازم و ضروری است که در این دوران، مربیان فرصت هایی را فراهم آورند تا کودکان از طریق بازدید و مشاهده مستقیما با مشاغل گوناگون آشنا شوند . (8)

پیام ها و نتایج

1- کودک از طریق بازی های تقلیدی بسیاری از مفاهیم دینی، اخلاقی، اجتماعی، آموزشی، را یاد می گیرد .

2- کودک از طریق تقلید از والدین و سایر الگوها، خوبی خصلت های پسندیده و یا زشت و ناروا را یاد می گیرد .

3- هر قدر شخصیت الگوهای بزرگ سال برای کودک محبوب تر، دوست داشتنی و مهربان تر باشند، در بازی های تقلیدی از نقش آنان بیش تر استفاده می کنند .

4- کودک از طریق بازی های تقلیدی، ویژگی های افراد مورد علاقه را تقلید نموده و ویژگی های آنان را درونی و جزئی از خصوصیات خود می نماید، از این طریق یک سری مهارت های جدید را کسب نموده و بر اعصاب و عضلات خویش تسلط بیش تری پیدا می کند .

5- آشنایی کودک به فرهنگ جامعه در سنین اولیه از راه تقلید از بزرگ ترها صورت می گیرد .

6- امام خمینی رحمه الله به نیازهای روحی و روانی کودکان توجه داشته و در زمانهای لازم، پاسخ مناسب را می داده اند:

- از بازی های کودکان و انواع بازی های آنان آگاه بوده و زمینه بروز و ظهور هر یک از بازی ها را برای کودکان فراهم می کرده اند;

- از این که کودکان بخواهند نقش ایشان را ایفا نمایند و جملات ایشان را ادا نمایند، ناراحت نشده بلکه خودشان این بستر و زمینه را برای کودکان فراهم می کرده اند;

- با توجه به وضعیت جسمانی و بیماری های قلبی که داشتند، مانع بازی های نوه گرامی اشان نمی شدند . در واقع امام به سیادت، آقایی و فرماندهی کودک در این سن معتقد بوده و عمل می کرده اند .

پی نوشت ها

1- محسن شکوهی یکتا، تعلیم و تربیت اسلامی (مبانی و روشها)، ص 109- 108 .

2- سیامک رضا مهجور، روان شناسی بازی، ص 254 .

3- امیر رضا ستوده، پا به پای آفتاب، گفته ها و ناگفته ها از زندگی امام خمینی رحمه الله، ج 2، ص 65 .

4- همان، ج 1، ص 190 .

5 و 6- همان، ج 2، ص 64 .

7و8- محمدعلی احمدوند، روان شناسی بازی، ص 77 به نقل از روان شناسی کودک سیروس عظیمی، ص 410 تا 412 .

 

منبع: سایت حوزه

 


نوشته شده در ۱۳٩۱/٦/٧ساعت ٦:٢٠ ‎ب.ظ توسط لیلا آزادمنش| نظرات ()
طبقه بندی:  

مرجع دریافت ابزار و قالب وبلاگ
By Ashoora.ir & Night Skin